Sa gitna ng umiigting na banta ng demolisyon, panggigipit, at umano’y sapilitang pagpapaalis, mariing nanindigan ang Pambansang Konseho ng Katutubong Mamamayan ng Pilipinas (PKKMP) kasama ang Mount OVAH Watchman Council of Elders upang ipaglaban ang karapatan, dignidad, at lupang ninuno ng Ablaza-Hagdulay Clan Talaandig ICCs/IPs sa Valencia City, Bukidnon.

Noong Mayo 08–09, 2026, isinagawa sa 16 Clan Bagong Pag-asa, Blaan Tribal Barangay Sinawal, General Santos City ang isang makasaysayang pagpupulong sa pangunguna nina Dato Binalan Hanas, Pangulo ng PKKMP, at Bai Fraidelyn Samal Dani, Acting Secretary at Pambansang Direktor Heneral ng PKKMP.

Sa nasabing pagpupulong, mariing tinalakay ang umano’y paglabag sa karapatan ng mga Talaandig ICCs/IPs kaugnay ng kanilang Native Title o Yutang Kabilin na may lawak na mahigit 5.0220 ektarya sa Purok 4, Barangay Lurugan, Valencia City, Bukidnon.

Ayon sa inilabas na Resolusyon BLG. 00030, Serye ng 2026, kinondena ng PKKMP at ng mga dumalong lider-katutubo ang anumang anyo ng:

• Pananakot at harassment;
• Banta ng demolisyon;
• Sapilitang pagpapaalis;
• Pagkakaloob umano ng CLOA nang walang malinaw na Free and Prior Informed Consent (FPIC); at
• Paglabag sa Indigenous Peoples’ Rights Act of 1997 (IPRA Law).

Iginiit ng mga lider na ang lupang ninuno ay hindi simpleng pag-aari lamang, kundi bahagi ng kasaysayan, kultura, pagkakakilanlan, at buhay ng mga katutubo.

Nanawagan din ang PKKMP sa Commission on Human Rights (CHR), National Commission on Indigenous Peoples (NCIP), DENR, DILG, Presidential Commission for the Urban Poor (PCUP), at iba pang ahensya ng pamahalaan upang magsagawa ng agarang imbestigasyon at proteksyon para sa komunidad ng Talaandig ICCs/IPs.

Ayon kay Dato Binalan Hanas:

> “Hindi kailanman dapat yurakan ang karapatan ng mga katutubo sa kanilang lupang ninuno. Ang Yutang Kabilin ay sagradong pamana ng ating mga ninuno at nararapat lamang na ito ay igalang, protektahan, at ipaglaban.”

Samantala, ipinahayag naman ni Bai Fraidelyn Samal Dani na:

> “Ang laban ng Talaandig ay laban ng bawat katutubo sa buong bansa. Kapag pinabayaan natin ang paglabag sa isa, unti-unting mawawala ang kultura, kasaysayan, at pagkakakilanlan ng ating mga pamayanan.”

Sa pagtatapos ng pagpupulong, nagkaisa ang mga lider at miyembro ng PKKMP na ipagpatuloy ang mapayapang pagtatanggol sa karapatan ng mga katutubo alinsunod sa batas ng Pilipinas, IPRA Law, customary laws, at pandaigdigang kasunduan hinggil sa karapatang pantao.

“ANG TUNAY NA PAMUMUNO AY PAGLILINGKOD.”

“IPAGLABAN ANG YUTANG KABILIN. IPAGTANGGOL ANG KARAPATAN NG MGA KATUTUBO.”